Schneider vs. Bax
De premisse is al duidelijk voor je een seconde hebt gezien, Schneider versus Bax. Dit wordt de een tegen de ander. De een is een jonge vent met een voorbeeldige vrouw, twee schattige dochtertjes en een net zo stijlvol als opgeruimd huis middenin de stad (Schneider, gespeeld door de Vlaamse Tom Dewispelaere), aan de andere kant van de boksring staat een teruggetrokken, oudere schrijver, idyllisch wonend tussen het riet (Bax, regisseur Alex van Warmerdam zelf). Twee ver uit elkaar liggende werelden, maar er is maar een telefoontje voor nodig om hun lot aan elkaar te verbinden. Dit zijn onze tegenstanders, en dat dit opponenten zijn, daar laat Van Warmerdam geen misverstand over bestaan. Familieman tegenover loner. Yup tegenover kunstenaar. Gelikt tegenover ongeschoren. Stabiel tegenover labiel, drank, drugs. Stad tegenover platteland.
Die reeks tegenstellingen betekent niet dat Van Warmerdam van alles via deze twee aan de kaak wil stellen. Nee, twee van zulke tegengekleurde types zijn vooral functioneel en geven de door hem gehanteerde simplificatie aan. Als dit dan toch over een strijd gaat, dan wel een abstracte met twee duidelijk uit elkaar te houden figuren. Het begint met Schneider die gebeld wordt door Mertens, die vraagt of hij Bax kan ombrengen. Vandaag nog. Lot verbonden. Zo kort door de bocht als dat overkomt, zo kort door de bocht is dat ook. Het is dat Schneider een huurmoordenaar is, Mertens zijn opdrachtgever en dat Bax een kindermoordenaar schijnt te zijn (maar schijn is ook maar zo relatief), anders klonk het door die namen als een anekdote tijdens een droog onderonsje. Twee boeren tegenover elkaar op een landweggetje, “heb je ’t gehoord?”
Slapstick in beeld en taal
Na het mystiekere Borgman houdt Van Warmerdam de dingen in zijn negende film simpel. De een is dit, de ander dat. De een woont hier, de ander daar. Een heel overzichtelijke wereld. Zwart wit. Waarbij wit vooral heel wit is. Het is niet dat de nuance hier mist, het werkt juist omdat de nuance ontbreekt. Geen psychologiserende achtergronden om dingen aannemelijk te maken, gewoon een situatie uiteenzetten. Met zijn kenmerkende droge humor benadert Van Warmerdam zijn film als een slapstick. Zowel in beeld- als taalgebruik worden dingen hardop getoond en uitgesproken. Meteen gestript tot de essentie. Waar anderen een minutenlange monoloog zouden houden om aan te geven dat ze emotioneel zijn, zegt een personage van Van Warmerdam gewoonweg: “Ik ben emotioneel pappa.” Geen waarom, geen waarover. Doet er niet toe. Dit zijn de feiten.
Schneider vs. Bax is een platgeslagen, oer-Hollandse ode aan de gangster film waarin ’s lands passende adagium ‘doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg’ geldt. Maar ook, doe je toch gek, breng het dan vooral zo nuchter mogelijk: daar staat Schneider, in zijn nette outfit, met een bijl in zijn hand en een atypische hoer achter hem. Dirty Harry in de polder. Het is makkelijk voor te stellen dat zulke deadpan serious beelden het startpunt zijn geweest. Van Warmerdam somt zijn vondsten op met een uitgestreken gezicht. Het enige minpunt aan de strijd tussen Schneider en Bax is dat wat tijdens de film – binnen zijn eigen logica - vanzelfsprekend is, naderhand vraagtekens oproept. Alsof je net een nogal clouloze mop hebt gehoord. Maar het is wel een clouloze mop die heel goed wordt verteld.
Deze recensie is eerder verschenen op de site van Eline Wonders.